Aleksander Ścibor – Rylski

Aleksander Ścibor – Rylski urodził się 16 marca 1928 roku w Grudziądzu.
Był polskim scenarzystą i reżyserem. Rylski walczył w podziemnych Szarych Szeregach i Armii Krajowej, był uczestnikiem Powstania Warszawskiego.
W latach 1948 – 54 był członkiem redakcji tygodnika „Żołnierz Polski”, gdzie pełnił m.in. funkcję kierownika działu kulturalnego, a w latach 1955-57 wchodził w skład redakcji „Nowej Kultury”. W roku 1950 wydał, napisaną w duchu socrealizmu, powieść „Węgiel”, która zapewniła mu pozycję najzdolniejszego pisarza socrealistycznego.

Z kinem związał się w latach 50 – tych. Jest autorem scenariuszy do wybitnych dzieł filmowych Andrzeja Wajdy: „Człowiek z żelaza”, „Człowiek z marmuru” i „Popioły”
oraz uważanego za jeden z najlepszych, polskich seriali w historii -„Lalka” w reżyserii Ryszarda Bera (1977).

Pierwszy scenariusz jego autorstwa powstał w 1951 na potrzeby krótkometrażowego dokumentu „Matrosowcy”, ukazującego nowe metody pracy w radomskiej fabryce obuwia. Obraz był komunistycznym filmem propagandowym.
Pięć lat później Ścibor – Rylski napisał scenariusz do pierwszego fabularnego filmu pełnometrażowego „Ziemia” Jerzego Zarzyckiego. W tym samym roku napisał również scenariusz do sensacyjnego dramatu społecznego „Cień” Jerzego Kawalerowicza, a dwa lata później do „Ostatniego strzału” Jana Rybkowskiego.

W 1976 roku napisał scenariusz do polsko – norweskiego filmu „Dagny” w reżyserii Haakona Sandoy’a. Była to biograficzna opowieść o ostatnich dziewięciu latach życia Dagny Juel – towarzyszki życia Edwarda Muncha, Augusta Strindberga i Stanisława Przybyszewskiego, za którego ostatecznie wyszła i któremu urodziła dwoje dzieci. W jednej z drugoplanowych ról, zagrał wywodzący się z Torunia,  Bogusław Linda.

Ścibor – Rylski nie tylko pisał, ale także samodzielnie reżyserował. Na srebrnym ekranie zadebiutował w 1963 roku filmem „Ich dzień powszedni”, który opowiada historię miłosnego trójkąta. W jego filmie wystąpiła ówczesna plejada gwiazd
m.in. Zbigniew Cybulski, Aleksandra Śląska, Pola Raksa, Barbara Krafftówna i Barbara Brylska. Jego następnym filmem było „Późne popołudnie”, przedstawiające psychologiczny portret kobiety, która nie może pogodzić się z nadchodzącą starością, widziany oczami jej dorastającej córki. Kolejny „Jutro Meksyk” z 1976 roku to psychologiczny dramat, którego akcję wpisał w środowisko sportowców. W jedna z głównych ról  – trenera wcielił się Zbyszek Cybulski, ponownie goszczący w filmie Rylskiego. W 1967 powstał sensacyjny dramat psychologiczny: poszukiwanie przestępcy, który w ostatnich godzinach okupacji popełnił morderstwo, kradnąc zarazem kartotekę konfidentów gestapo pt. „Morderca zostawia ślad”. Rok później wyreżyserował „Wilcze echa” opowiadające o powojennych walkach polskiego wojska i milicji z ukraińskim podziemiem.

Ostatnim filmem wyreżyserowanym przez Rylskiego byli „Sąsiedzi” z 1969 roku. Obraz został nakręcony w śródmieściu Bydgoszczy i opowiada o wydarzeniach tzw. „bydgoskiej krwawej niedzieli” oraz o masowych mordach niemieckich popełnionych na Polakach w Bydgoszczy we wrześniu i październiku 1939 roku.

W latach 1955 – 65 Rylski był kierownikiem literackim zespołu filmowego „Rytm”,
a w latach 1972 – 78 kierownikiem artystycznym zespołu „Pryzmat”. Pod jego kierownictwem w „Rytmie” powstały m.in. pierwsze komedie Stanisława Barei, pierwsza ekranizacja przygód Pana Samochodzika, „Popioły” Wajdy oraz filmy Stanisława Jędryki, Jana Rybkowskiego, Jerzego Lenartowicza i Stanisława Różewicza, zaś w „Pryzmacie” popularne seriale: „Karino”, „Polskie drogi” i „Lalka” oraz filmy Janusza Zaorskiego, Andrzeja Kondratiuka i Janusza Morgensterna.

Po śmierci Ścibora – Rylskiego, na motywach jego książki „Pierścionek z końskiego włosia” Andrzej Wajda nakręcił film „Pierścionek z orłem w koronie”.

Wybrana filmografia

Jako reżyser

1963 – „Ich dzień powszedni”
1964 – „Późne popołudnie”
1965 – „Jutro Meksyk”
1967 – „Morderca zostawia ślad”
1968 – „Wilcze echa”
1969 – „Sąsiedzi”

Jako scenarzysta

1951 – „Matrosowcy” reż. Roman Banach
1956 – „Cień” reż. Jerzy Kawalerowicz
1958 – „Ostatni strzał” reż. Jan Rybkowski
1958 – „Pigułki dla Aurelii” reż. Stanisław Lenartowicz
1961 – „Komedianty” reż. Maria Kaniewska
1962 – „Czarne skrzydła” reż. Ewa Petelska, Czesław Petelski
1965 – „Popioły” reż. Andrzej Wajda
1974 – „Gniazdo” reż. Jan Rybkowski
1976 – „Człowiek z marmuru” reż. Andrzej Wajda
1976 – „Dagny” reż. Haakon Sandoy
1977 – „Lalka” reż. Ryszard Ber
1981 – „Człowiek z żelaza” reż. Andrzej Wajda

Wybrane nagrody i wyróżnienia

1979 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu d/s Radia i Telewizji zespołowo LALKA i inne.

Ważna produkcja:

Sąsiedzi

reż. Aleksander Ścibor-Rylski

pełen artykuł

Miejsca w regionie, związane z postacią:

Grudziądz

pełen artykuł

Produkcje filmowe w regionie, zwiazane z postacią:

Sąsiedzi

reż. Aleksander Ścibor-Rylski

czytaj dalej