1409 – afera na zamku Bartenstein

reż. Rafał Buks, Paweł Czarzasty

Toruński kolektyw satyryczny Kompania M3 wraz ze śmietanką polskich aktorów (m.in. Jan Machulski, Joanna Brodzik, Marcin Dorociński, Borys Szyc) nakręcił niezależną komedię o Krzyżakach.
„1409 – afera na zamku Bartenstein” to pierwszy polski film idący wbrew sienkiewiczowskim schematom.

Rycerze zakonni z Bartensteinu to „wyjątkowo, wyjątkowi” Krzyżacy. Załoga zamku składa się z nieudaczników, zesłanych tam, by nie przeszkadzali w poważnej pracy Zakonu.

Na rycerzy z Bartensteinu pada pewnego dnia blady strach, gdy Wielki Mistrz zapowiada kontrolę sukcesów w walce z poganami – plemionami Prusów.
„Bohaterscy” zakonnicy nie mają oczywiście żadnych osiągnięć w tej materii, dlatego w obliczu zbliżającej się kontroli sprzymierzają się ze swoimi wrogami.
Zgodnie z zawartą umową, Prusowie zgadzają się posiedzieć na czas kontroli w lochach zamkowych, aby Wielki Mistrz dał spokój zakonnikom.

Krzyżacka historia w Toruniu

Ekipa filmowa pojawiła się w wielu miejscach w Toruniu. W filmie wykorzystano m.in.:

  • Ruiny zamku krzyżackiego przy ulicy Przedzamcze na Starym Mieście,
    w których mieściły się komnaty filmowego skryby Sznajdera i Komtura.
    Do scen wykorzystano też dziedziniec i zachowane elementy krużganków zamkowych.
  • Średniowieczne lochy zamkowe, w których nakręcono sceny uwięzienia pruskich „partyzantów”, wizytację lochów przez rycerzy i sceny w katowni.
  • Kruchtę gotyckiego kościoła św. Jakuba na Nowym Mieście, gdzie powstała scena odkrycia „klątwy kosmatej łapy”.
  • Teren wyspy Kępa Bazarowa, znajdującej się naprzeciwko Starego Miasta,
    który został zaadaptowany na obozowisko pruskich “partyzantów” pod wodzą okrutnego kniazia Witka.
  • Sceny z przyzamkowej wioski polskich rzemieślników zrealizowano w całości w Skansenie przy toruńskim Muzeum Etnograficznym.

Ciekawostki

  • Scenariusz był autorskim dziełem toruńskich satyryków z grupy Kompania M3,
    znanej z programów radiowych w Trójce czy niezależnym, warszawskim radiu Radiostacja Napisali go wspólnie członkowie M3 – Jarek i Paweł Jaworscy, Marcin Czyżniewski, Michał Naleśniak i Krzysztof Rybka oraz Olaf Młyński z serwisu internetowego Filmforum.pl
  • Kilka scen powstało na zamku w Golubiu – Dobrzyniu: przyjazd świty Wielkiego Mistrza oraz scena finałowa filmu, w podwarszawskich lasach koło Radzymina – podróż świty Wielkiego Mistrza oraz ucieczka Otta i Jagiętki i w warszawskim Wilanowie – sceny snów Sznajdera.
  • W pierwotnym zamiarze zamiast filmu miał powstać sit-com „Bartenstein 12-86”.
  • Pomysł produkcji “odczarowującej” historię Zakonu Krzyżackiego w komediowej konwencji, zrodziła się w głowach Jarosława i Pawła Jaworskich oraz Remigiusza Zawadzkiego.
  • Wszyscy aktorzy grający w „1409” zgodzili się wystąpić w projekcie pro bono.
  • Zdjęcia trwały od sierpnia 2001 i zakończyły się po czterech latach w roku 2005.
  • Stroje  jakie nosili w filmie aktorzy, były dokładnym odwzorowaniem strojów jakie w średniowieczu noszono w ówczesnym Państwie Zakonnym i Polsce. Wszystkie wykonano ręcznie pod kierownictwem kostiumologa Krzysztofa Rybki z Kompanii M3 na podstawie naukowej dokumentacji
  • Jedna i ta sama komnata w wieży tzw. Gdaniska na toruńskim zamku, zagrała w filmie  trzy różne  pomieszczenia: komnatę Komtura, komnatę Sznajdera oraz salę bawialną Komtura.
  • Premiera filmu odbyła się na Festiwalu Filmowym w Gdyni.

Metryczka filmu

„1409 – afera na zamku Bartenstein”

Polska 2005, 75’

Reżyseria: Rafał Buks i Paweł Czarzasty

Scenariusz: Kompania M3 (Jarosław Jaworski, Paweł Jaworski, Marcin Czyżniewski, Michał Naleśniak i Krzysztof Rybka) oraz Olaf Młyński

Zdjęcia: Jacek Szymczak

Muzyka: grupa Shannon

Produkcja: Kompania M3, SPI Polska, XFX, Filmforum.pl

Obsada: Joanna Brodzik, Jerzy Bończak, Jan Machulski, Andrzej Nejman, Andrzej Szopa, Borys Szyc, Bartłomiej Świderski, Jan Wieczorkowski, Marek Włodarczyk, Marcin Dorociński i inni.

Animacje: Grupa Smacznego

Narrator: Jan Suzin

Wybrane nagrody i wyróżnienia

Festiwal Polskich Filmów w Gdyni – nominacja w Konkursie Filmów Niezależnych.

Miejsca w regionie, związane z produkcją: